Dlaczego widzisz inną cenę niż inni? Poznaj mechanizm, który działa w tle zakupów online

Zanim przejdziesz do artykułu, sprawdź najważniejsze informacje:

• Surveillance pricing to ustalanie lub personalizowanie cen na podstawie danych o użytkowniku, np. jego lokalizacji, historii zakupów czy wcześniejszych wyszukiwań.

• Nie każda różnica w cenie oznacza profilowanie – wpływ mogą mieć również popyt, promocje, dostępność produktów czy kursy walut.

• Możesz ograniczyć ilość danych wykorzystywanych do profilowania, m.in. kontrolując zgody, dostęp do lokalizacji i pliki cookies.

• Tryb prywatny i VPN zwiększają prywatność, ale nie zapewniają pełnej anonimowości ani nie uniemożliwiają sklepom analizowania zachowania na ich stronach.

• Warto porównywać ceny przed zakupem, np. bez logowania, w innej przeglądarce lub na innym urządzeniu.

Czym jest surveillance pricing i jak działa? 

Większość z nas zna pojęcie dynamicznych cen – na przykład droższych biletów lotniczych w sezonie wakacyjnym lub wyższych cen przejazdów w godzinach szczytu. Surveillance pricing działa inaczej. Zamiast analizować wyłącznie popyt, system analizuje… Ciebie. Może brać pod uwagę m.in.:

• lokalizację, 

• urządzenie, z którego korzystasz, 

• historię zakupów, 

• odwiedzane strony, 

• czas spędzony na oglądaniu produktu, 

• wcześniejsze wyszukiwania, 

• informacje z programów lojalnościowych. 

Na podstawie tych danych algorytmy próbują oszacować, ile jesteś skłonny zapłacić za dany produkt. Nowoczesne sklepy internetowe korzystają z algorytmów sztucznej inteligencji, które analizują ogromne ilości danych niemal w czasie rzeczywistym. Im więcej informacji o użytkowniku posiada sklep lub współpracujące z nim firmy reklamowe, tym łatwiej przewidzieć jego zachowania zakupowe. Nie oznacza to, że każda różnica w cenach wynika z profilowania. Ceny zmieniają się również z powodu promocji, dostępności produktów czy kursów walut. Coraz częściej jednak dane o użytkownikach stają się jednym z elementów wpływających na ofertę, którą widzimy.

Surveillance pricing a dynamic pricing – czym się różnią? 

Przeczytaj również: Czym jest dezinformacja i jak rozpoznawać fałszywe wiadomości w internecie?

Jak ograniczyć wpływ profilowania? 6 prostych zasad

Nie masz pełnej kontroli nad tym, w jaki sposób sklepy internetowe wykorzystują dane do personalizacji ofert. Możesz jednak ograniczyć ilość informacji, które udostępniasz podczas zakupów online, i tym samym zmniejszyć zakres profilowania. Pomogą w tym proste zmiany codziennych nawyków. 

1. Nie zawsze loguj się do sklepu

Jeżeli nie potrzebujesz historii zamówień lub punktów lojalnościowych, rozważ zakupy jako gość. Dzięki temu sklep ma mniej informacji o Twoich wcześniejszych zakupach.

2. Porównuj ceny na różnych urządzeniach

Warto sprawdzić ofertę na telefonie, komputerze lub w innej przeglądarce. Czasami różnice mogą być zauważalne.

3. Ostrożnie korzystaj z programów lojalnościowych

Rabaty są atrakcyjne, ale w zamian często udostępniasz informacje o swoich zakupach i preferencjach.

4. Ogranicz dostęp do lokalizacji

Nie każda aplikacja zakupowa potrzebuje znać Twoje dokładne położenie. Warto sprawdzić ustawienia prywatności telefonu i udzielać tylko niezbędnych zgód.

5. Czyść pliki cookies

Regularne usuwanie plików cookie lub korzystanie z trybu prywatnego ogranicza możliwość śledzenia aktywności między różnymi stronami internetowymi.

6. Korzystaj z VPN

VPN ukrywa Twój adres IP i utrudnia śledzenie aktywności pomiędzy stronami internetowymi. Nie sprawi, że sklep przestanie analizować zachowanie na własnej stronie, ale znacząco ograniczy ilość danych zbieranych poza nią. To jedna z najprostszych metod zwiększenia prywatności podczas korzystania z internetu. 

Zobacz: VPN – co to jest i dlaczego warto korzystać z wirtualnej sieci prywatnej w telefonii komórkowej?

Surveillance pricing a RODO i AI Act – co mówią przepisy? 

W Europie wykorzystywanie danych osobowych podlega przepisom RODO (GDPR), które przyznają użytkownikom prawa dotyczące m.in. profilowania oraz zautomatyzowanego podejmowania decyzji. Oznacza to, że firmy powinny w przejrzysty sposób informować o przetwarzaniu danych i zapewniać odpowiedni poziom ochrony prywatności.

Równocześnie w Unii Europejskiej zaczynają obowiązywać kolejne przepisy wynikające z AI Act – pierwszej na świecie kompleksowej regulacji dotyczącej sztucznej inteligencji. Jej celem jest zwiększenie przejrzystości działania systemów AI, ograniczenie ryzyka związanego z ich wykorzystaniem oraz zapewnienie lepszej ochrony użytkowników. W praktyce oznacza to, że sposób wykorzystywania algorytmów do profilowania i personalizacji ofert będzie podlegał coraz większej kontroli regulatorów.

Jednak nawet najlepsze regulacje nie zastąpią świadomych decyzji użytkowników. Ograniczanie ilości udostępnianych danych, kontrolowanie zgód na śledzenie oraz korzystanie z narzędzi zwiększających prywatność w sieci pozostają jednymi z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed nadmiernym profilowaniem podczas zakupów online.

Sprawdź też: Jak bezpiecznie korzystać ze smartfona? Kluczowe zasady cyberbezpieczeństwa

Jak zwiększyć prywatność podczas zakupów online? 

Nie mamy wpływu na to, w jaki sposób wszystkie sklepy internetowe ustalają ceny. Mamy jednak wpływ na ilość danych, które pozostawiamy podczas codziennego korzystania z internetu. Dlatego oprócz dobrych nawyków warto korzystać z narzędzi, które pomagają chronić prywatność online.

Ochrona Internetu w Plusie pomaga zwiększyć bezpieczeństwo podczas codziennego korzystania z sieci. Usługa ostrzega przed niebezpiecznymi stronami internetowymi, blokuje znane witryny phishingowe, a w wyższych wariantach oferuje również VPN, który pomaga ukryć adres IP, ogranicza śledzenie aktywności online i zwiększa prywatność podczas zakupów oraz korzystania z publicznych sieci Wi-Fi. Dzięki temu możesz nie tylko bezpieczniej przeglądać internet, ale również ograniczyć ilość informacji, które firmy zbierają o Twojej aktywności w sieci.

Najczęściej zadawane pytania 

Czy sklepy internetowe mogą pokazywać różnym użytkownikom różne ceny?

Tak, różni użytkownicy mogą zobaczyć różne ceny tego samego produktu lub usługi. Różnice mogą wynikać m.in. z promocji, popytu, dostępności czy kursów walut, ale także z personalizacji oferty na podstawie danych o użytkowniku. Nie każda różnica w cenie oznacza więc, że sklep zastosował surveillance pricing. 

Czym różni się surveillance pricing od dynamic pricing?

Dynamic pricing polega na zmianie cen w zależności np. od popytu, sezonu lub dostępności. W przypadku surveillance pricing pod uwagę mogą być brane również dane dotyczące konkretnego użytkownika i jego zachowania.

Jakie dane mogą być wykorzystywane przy personalizacji ofert?

Mogą to być m.in. lokalizacja, rodzaj urządzenia, historia zakupów, wcześniejsze wyszukiwania, odwiedzane strony, czas oglądania produktu czy informacje pochodzące z programów lojalnościowych.

Czy VPN chroni przed surveillance pricing?

VPN może ograniczyć część informacji dostępnych podczas korzystania z internetu, m.in. poprzez ukrycie adresu IP. Nie powoduje jednak, że sklep przestaje analizować zachowanie użytkownika na własnej stronie, szczególnie jeśli użytkownik jest zalogowany.

Czy tryb incognito zapobiega profilowaniu cen?

Tryb prywatny może ograniczyć wykorzystanie części danych zapisanych lokalnie w przeglądarce, ale nie zapewnia pełnej anonimowości i nie uniemożliwia stronie zbierania wszystkich informacji o użytkowniku.

Bibliografia 

1. Federal Trade Commission, „FTC Surveillance Pricing Study Indicates Wide Range of Personal Data Used to Set Individualized Consumer Prices”, 17.01.2025., https://www.ftc.gov/news-events/news/press-releases/2025/01/ftc-surveillance-pricing-study-indicates-wide-range-personal-data-used-set-individualized-consumer. 

2. Federal Trade Commission, „Behind the FTC’s Inquiry into Surveillance Pricing Practices”, 23.07.2024. https://www.ftc.gov/policy/advocacy-research/tech-at-ftc/2024/07/behind-ftcs-inquiry-surveillance-pricing-practices

3. Komisja Europejska, „Information for individuals” – prawa wynikające z RODO,
   https://commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection/information-individuals_en

4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z 13 czerwca 2024 r. (AI Act), Dz.U. UE L 2024/1689., https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689&